Spadek i jego odrzucenie – rozmowa z radcą prawnym Justyną Dziadkowiec

Opublikowane przez Roman Rz, 9.08.2018 r. o godz. 15:34     [aktualizacja: 9.08.2018 r. o godz. 16:39]

Spadek - uwaga na długi

Spadek i jego odrzucenie – rozmowa z radcą prawnym Justyną Dziadkowiec

Rozmawiałem z radcą prawnym na konkretny temat – „Spadek – odrzucenie z powodu długów, jakie ciążą na majątku spadkodawcy”. Jak mamy się zachować, jeśli dowiadujemy się, że jesteśmy dziedzicami spadku? Co w przypadku spadkobiercy małoletniego? Kim są zstępni?

 

Mec. Justyna Dziadkowiec – radca prawny w Kancelarii Grębowski w Rzeszowie.

 

Co zrobić ze spadkiem po zmarłych rodzicach, jeśli okazuje się, że oprócz majątku są jeszcze długi, kredyty lub inne zobowiązania finansowe?

Rozważmy przypadek odrzucenia spadku.

 

Co do zasady spadek po spadkodawcy można przyjąć, można odrzucić lub można przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza, zaś w sytuacji kiedy nie złożono żadnego oświadczenia, uznaje się, że spadek przyjęto z dobrodziejstwem inwentarza. Takie oświadczenie o przyjęciu bądź o odrzuceniu spadku może być złożone w terminie sześciu miesięcy począwszy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Przeważnie jest to dzień śmierci spadkodawcy (otwarcia spadku) dla spadkobierców powołanych do dziedziczenia z tzw. pierwszej grupy, zaś dla kolejnych osób jest to moment odrzucenia spadku przez spadkobierców powołanych do dziedziczenia w pierwszej kolejności. Termin sześciu miesięcy jest liczony od momentu dowiedzenia się przez spadkobiercę o powołaniu do dziedziczenia. Jest to termin ustawowy, zawity.  W innym razie, jeżeli osoba nie złoży oświadczenia bądź się spóźni będzie powołana do dziedziczenia i będzie dziedziczyć z dobrodziejstwem inwentarza czyli nierzadko łącznie z długami.

 

Jeśli osoba jest w dalszej kolejności, jako osoba powołana do dziedziczenia to czy można wyprzedzić inne osoby, które są w pierwszej kolejności, jako dziedzice spadku i złożyć oświadczenie o odrzuceniu?

 

Jeśli chodzi o przedwczesne złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku to zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego będzie ono nieskuteczne. Dzieje się tak, ponieważ danej osobie z dalszego kręgu osób uprawnionych do dziedziczenia biegnie termin do złożenia oświadczenia dopiero, jeśli wszyscy spadkobiercy powołani w ramach pierwszej grupy dziedziczenia odrzucą ten spadek. Mówiąc prościej – jeśli odrzucą spadek wszyscy spadkobiercy powołani do dziedziczenia w pierwszej kolejności (np. małżonek, syn i córka)  –  osobie z dalszej grupy (np.  rodzicom spadkodawcy) biegnie termin do odrzucenia spadku (czyli ustawowe sześć miesięcy) od chwili kiedy dowiedzieli się o tytule swojego powołania, czyli o chwili, kiedy dowiedzieli się o odrzuceniu spadku przez pierwotnych spadkobierców. Złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przed dojściem do dziedziczenia jest przedwczesne i nie wywoła żadnych skutków prawnych. Dlatego pośpiech i chaotyczne zachowanie dążące do tego by jak najszybciej pozbyć się niechcianego spadku, składając oświadczenie gdy tylko dowiedziano się o śmierci kogoś z rodziny, kto pozostawił długi może doprowadzić do efektu odwrotnego.

 

Czy po złożeniu oświadczenia o odrzuceniu spadku musimy poinformować kto jest w dalszej kolejności do dziedziczenia?

 

Podczas składania oświadczenia o odrzuceniu spadku ani po jego złożeniu nie musimy wskazywać kolejnej osoby, która jest dziedzicem spadku. Oświadczenie o odrzuceniu spadku składa się przez sądem bądź notariuszem. Notariusz nie ustala kto jest uprawniony do dziedziczenia spadku w dalszej kolejności. To każdy kolejny spadkobierca musi powziąć wiedzę o tytule swojego powołania, np. o okoliczności, że wszyscy spadkobiercy uprawnieniu do dziedziczenia przed tą osobą spadek już odrzucili. Po prostu musimy być w dobrych kontaktach z rodziną i dowiedzieć się o takiej sytuacji.

 

Co w przypadku spadkobierców małoletnich?

 

W tym przypadku należy wystąpić do sądu opiekuńczego o wyrażenie zgody na odrzucenie  spadku w imieniu małoletniego. Robią to jego rodzice. Jeżeli sprawa jest w toku przed sądem to istotne jest, że termin na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku zostaje zawieszony od momentu wniesienia sprawy do sądu do momentu wydania prawomocnego orzeczenia. Takie oświadczenie w imieniu małoletniego odnosi skutek na stałe. Małoletni nie musi już niczego uzupełniać po osiągnięciu dojrzałości.

 

A jaka jest kolejność pokoleniowa. Kto jest pierwszym, drugim i kolejnym dziedzicem spadku?

 

Trzeba rozróżnić dziedziczenie ustawowe od dziedziczenia testamentowego – to są dwie różne podstawy dziedziczenia. Jeśli chodzi o dziedziczenie ustawowe, to w pierwszej kolejności do spadku jest powołany małżonek oraz dzieci. Jeśli któreś z dzieci nie dożyje otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy), to wówczas będą dziedziczyć jego zstępni (jego potomkowie – dzieci, wnuki, prawnuki itd.). Jeżeli dana osoba (spadkodawca) nie ma zstępnych to dziedziczy małżonek razem z rodzicami, a jeśli któreś z rodziców nie żyło w chwili śmierci spadkodawcy to również z rodzeństwem, bądź z zstępnymi rodzeństwa jeśli któreś z rodzeństwa już nie żyło. Gdy spadkodawca nie miał małżonka to dziedziczą rodzice. Jeśli nie ma rodziców i małżonka to tylko rodzeństwo.

 

Może jakiś przykład:

Załóżmy, że po śmierci rodziców, synowie nie mogą spłacić długów, które zostały wraz z majątkiem po rodzicach – co wtedy?

 

Można spadek przyjąć lub odrzucić. Wraz z odrzuceniem spadku odrzuca się też długi, a wraz z prostym przyjęciem spadku przyjmuje się też wszystkie zobowiązania finansowe – długi, kredyty itp. Można też spadek przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza. Wtedy odpowiada się za długi do wartości aktywów spadku. Jeżeli długi są większe niż np. wartość mieszkania pozostawionego przez spadkodawcę to odpowiada się za długi do wartości tego mieszkania. Musimy wtedy sporządzić wykaz inwentarza ze szczegółowym wskazaniem  wartości aktywów i pasywów (czyli długów). Następnie musimy spłacić wierzycieli spadkodawcy do wartości wskazanych aktywów. Jeśli byłaby taka sytuacja, że spadkobierca nie dopilnowałby spłaty którejś z rat kredytu, albo zaniechał spłaty komornika to wówczas  komornik w ramach postępowania egzekucyjnego mógłby zająć jego prywatny majątek.

 

Czy spieszyć się z odrzuceniem spadku czy czekać na swoją kolejność?

 

Zdecydowanie pośpiech nie jest tu wskazany. Nie można wcześniej złożyć oświadczenia o odrzuceniu spadku niż zrobią to  spadkobiercy z grupy  poprzedniej, bo będzie to oświadczenie nieskuteczne. Nie można odrzucić spadku przed upływem terminu do odrzucenia spadku dla osoby powołanej w pierwszej kolejności. Wnuk spadkodawcy nie może wcześniej odrzucić spadku niż jego rodzic. Dodać należy, że  taką osobę, która przedwcześnie odrzuciła spadek będzie się traktowało, jako osobę, która przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza – niestety. Natomiast jeśli spadkodawca zmarł przed 18 października 2015 r. – to jako osobę, która przyjmuje spadek wprost (a więc ze wszystkimi długami bez ograniczeń).

 

Kiedy ten łańcuch pokoleniowy się kończy do dziedziczenia spadku?

 

W zasadzie łańcuch spadkobierców kończy się na gminie oraz skarbie państwa. Jeśli spadkodawca nie ma rodziny bądź wszyscy uprawnieni do dziedziczenia spadek odrzucą lub zostaną uznani za niegodnych dziedziczenia. Jeśli chodzi o osoby, które urodziły się po śmierci spadkodawcy, nie będą one dziedziczyć pod warunkiem, że zostały poczęte po jego śmierci.

 

Co w przypadku kiedy nie zdajemy sobie sprawy o powołaniu do dziedziczenia spadku?

 

Do takich sytuacji w praktyce dochodzi często, jednak taka osoba musi wykazać, udowodnić fakt (to na niej spoczywa ten ciężar), że dowiedziała się dopiero w danej chwili o tym , że jest dziedzicem spadku. Co istotne, terminu 6-miesięcznego nie można przedłużyć.

 

Jak udowodnić, że nie wiedziałem, że jestem powołany do spadku?

 

Wszelkimi środkami dowodowymi – zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego. To może być dowód z własnego przesłuchania, mogą to być świadkowie, mogą być dokumenty, które dowodzą, że nie mogliśmy wcześniej powziąć tej wiedzy. Dla przykładu mogą to być sytuacje, gdy dana osoba nie wiedziała o pokrewieństwie, przebywała w zakładzie karnym lub za granicą.

 

Czy Kancelaria Grębowski zajmuje się takimi i innymi sprawami, które budzą czasem strach wśród obywateli?

 

Zajmujemy się wieloma sprawami. Przychodzą do nas spadkobiercy, którzy zastanawiają się czy spadek przyjąć czy odrzucić. Przychodzą członkowie rodziny zmarłego, który pozostawił długi, pytając, co mają zdobić. Do nas należy doradztwo w sprawach prawnych, podatkowych i innych. Jesteśmy zespołem w skład którego wchodzą radcy prawni, adwokaci i doradcy podatkowi.

 

Nie uważa Pani, że obywatele powinni częściej korzystać z porad prawnych?

 

Ależ oczywiście, jeśli ktoś ma jakaś wątpliwość to należy udać się do radcy prawnego, który wyjaśni daną kwestię. Nie należy bazować na forach, na których nie do końca można znaleźć informacje zgodne z obowiązującymi ustawami. Możemy czasem znaleźć porady, które są tak stare, że ich wartość nie ma już żadnego znaczenia, bo ustawy np. zmieniają się. Pamiętajmy, że w każdej sprawie prawnej należy działać w sposób przemyślany, a takim sposobem jest korzystanie z usług radcy prawnego.

 

Dziękuję za rozmowę Roman Rzońca

Dodaj komentarz